Hysbys Polisi
Polisïau Pobl HŷnLluniwyd yr adroddiad hwn er mwyn hysbysu pobl hŷn yng Nghymru o’r materion polisi diweddaraf sy’n debyg o’u heffeithio ac amlinelliad o waith Care & Repair Cymru mewn cysylltiad â nhw.
Comisiynydd Pobl Hŷn
Bydd Ruth Marks, Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru, yn dechrau ei swydd yn swyddogol yr wythnos nesaf. Mae Care & Repair Cymru wedi datblygu cysylltiad agos â’r Comisiynydd yn ystod ei chyfnod fel cyfarwyddwraig RNIB Cymru. Byddwn yn cydweithio â’r Comisiynydd er mwyn helpu i ddatblygu ei gwaith ar ran pobl hŷn yn y dyfodol. Er enghraifft, bydd ein prif weithredwr Wendy Bourton yn mynychu cyfarfodydd y Fforwm Partneriaeth Cenedlaethol a Bord Gron Pobl Hŷn fydd yn helpu i yrru’r gwaith yn ei flaen, yn arbennig yn y meysydd polisi isod.
Tlodi tanwydd
Mae pobl hŷn yn fwy tebygol nag unrhyw grŵp oedran arall o ddioddef tlodi tanwydd. Erbyn hyn mae dros un allan o bump (22%) o bobl dros 70 oed sy’n gymwys i hawlio credyd pensiwn yn wynebu tlodi tanwydd. Mae hynny’n cymharu â dim ond tri allan o 50 (6%) o fewn y boblogaeth gyfan, gyda disgwyl i’r sefyllfa waethygu yn dilyn y cynnydd diweddar mewn costau ynni. Ar yr un pryd, mae pobl hŷn yn fwy tebygol o ddioddef o effeithiau tywydd oer am amryw resymau.
Ymateb Llywodraeth San Steffan oedd codi taliad tanwydd y gaeaf yng Nghyllideb 2008. Yn fwy diweddar, trefnodd yr ysgrifennydd ynni John Hutton gytundeb gyda darparwyr ynni ble byddant yn cynyddu eu gwariant ar raglenni cymdeithasol. O dan y cytundeb bydd gwariant chwe chwmni ynni Prydain ar gymorth cymdeithasol yn treblu i £150 miliwn erbyn 2011. Mae Care & Repair Cymru yn dal yn aelod o’r Grŵp Tlodi Tanwydd Ymgynghorol, sy’n gyfrifol am weithredu argymhellion Deddf Cartrefi Cynnes ac Arbed Ynni 2000 – Ymrwymiad Tlodi Tanwydd Cymru. Nod yr argymhellion yw gwaredu tlodi tanwydd ac mae’r Grŵp yn adrodd yn uniongyrchol i’r gweinidog cyfiawnder cymdeithasol a llywodraeth leol, Dr Brian Gibbons. Yn ddiweddar hysbysebodd y Grŵp Tlodi Tanwydd Ymgynghorol am gadeirydd annibynnol i lywio’i waith. Bydd Care & Repair Cymru yn parhau i wneud gwaith lobio fel hyn er mwyn gwarchod pobl hŷn bregus. Rydym hefyd yn aelod o Grŵp Ymgyhorol y Cynllun Effeithiolrwydd Ynni yn y Cartref – HEES). Er y problemau cyllid diweddar oherwydd y galw mawr am grantiau, mae EAGA yn dal i roi blaenoriaeth i’r cleientau mwyaf bregus, yn arbennig pobl hŷn, ac yn prosesu ceisiadau gan Asiantaethau Gofal a Thrwsio ar draws y wlad. Gyda’r cynnydd mewn costau tanwydd yn gwaethygu sefyllfa’r bobl fwyaf bregus, mae Care & Repair Cymru am ymchwilio’r effaith ar ei gleientau dros y misoedd nesaf. Bydd yn cwblhau hynny cyn ymgyrch Cadw’n Iach dros y Gaeaf er mwyn darparu tystiolaeth gadarn a nodi enghreifftiau o broblemau pobl hŷn yn nhermau tlodi tanwydd. Bydd hynny’n hwyluso addasu ein cyngor i bobl hŷn yn unol â’u hanghenion ac i hysbysu gwleidyddion o bwysigrwydd y mater yma.
Strategaeth Pobl Hŷn – Ail Gymal 2008-2013
Lansiwyd ail gymal y strategaeth ym Mawrth 2008, gan adeiladu ar waith y cymal cyntaf a chanolbwyntio ar yr isod;
- Taclo anffafriaeth yn erbyn pobl hŷn, hyrwyddo delweddau positif o heneiddio a lleisio barn pobl mewn oed o fewn cymdeithas
- Hyrwyddo a datblygu gallu pobl hŷn i weithio a dysgu cyn hired ag y dymunant
- Hyrwyddo a gwella iechyd a lles pobl hŷn wrth sicrhau bod uchafu annibynniaeth yn rhan integrol o gynllunio a darparu gwasanaethau.
- Parhau i gydweithio i weithredu ail gymal y strategaeth ar draws pob sector er mwyn symbylu newid ac arloesi.
Bydd Care & Repair Cymru yn parhau i gydweithio ag asiantaethau gwirfoddol eraill sy’n cefnogi pobl hŷn fel aelod o’r Cynghrair Henoed er mwyn dylanwadu ar ddyfodol pobl hŷn drwy gydol yr ail gymal. Gwahoddwyd Care & Repair Cymru i’r lansiad nid yn unig fel cynrychiolydd allweddol ond fel arddangoswr gwasanaethau. Roedd hynny’n cydnabod rôl Care & Repair Cymru ac Asiantaethau Gofal a Thrwsio wrth helpu i gadw pobl hŷn yn gynnes a diogel drwy’r wlad.
Cadw’n Iach dros y Gaeaf
Ymgyrch genedlaethol flynyddol yw hon sy’n darparu cymorth a gwybodaeth ar gyfer pobl dros 65 i’w helpu i gadw’n iach dros y gaeaf. Rhedir yr ymgyrch gan bartneriaeth o asiantaethau, yn cynnwys Care & Repair Cymru.
Yn 2007/8 lansiodd Care & Repair Cymru yr ymgyrch yn yn y Senedd yn ystod Wythnos Gofal a Thrwsio ym mis Ionawr, ym mhresenoldeb y dirprwy weinidog gwasanaethau cymdeithasol, Gwenda Thomas. Denwyd llawer o wleidyddion, gweithwyr proffesiynol a phobl hŷn i’r digwyddiad. Yn ogystal, trefnodd Asiantaethau Gofal a Thrwsio ddigwyddiadau gwella ymwybyddiaeth drwy’r wlad, gyda dros 1500 yn eu mynychu.
Fodd bynnag, ar hyn o bryd mae Llywodraeth y Cynulliad yn adolygu’r ymgyrch, gan ystyried newid cyfeiriad a diweddu’r grantiau bach yn ariannu deunyddiau a digwyddiadau hyrwyddo. Rhagwelir bydd y pwyslais newydd ar hyrwyddo a chyllido pigiadau ffliw a mesurau ynni effeithiol.
Commisiwn Tai Gwledig Cymru
Sefydlwyd y Comisiwn gan Joseph Rowntree Foundation er mwyn ystyried yr holl dystiolaeth ar gael gyda’r nod o sefydlu cyfres o syniadau ac argymhellion ar gyfer llunwyr a gweithredwyr polisiau. Yn y pen draw y bwriad yw datblygu consensws o ran atebion i broblemau tai cefn gwlad Cymru.
Mae’r Comisiwn eisoes wedi cynnal ymgynghoriad a bydd yn cyhoeddi adroddiad yn fuan. Ymatebodd Care & Repair Cymru ar ran pobl hŷn, yn benodol cleientau Gofal a Thrwsio. Tynnodd sylw at y materion isod;
- Tai o ansawdd gwael
- Diffyg gwybodaeth a gwasanaethau
- Opsiynau tai – prinder opsiynau tai addas mewn ardaloedd gwledig, weithiau’n gorfodi pobl i symud allan o ardal er mwyn ‘diwallu anghenion’
- Systemau gwresogi fforddiadwy
Gorchymyn Cymhwysedd Cynhalwyr
Yn ddiweddar cytunodd y Cabinet (Mawrth 2008) i gyflwyno Gorchymyn Cymhwysedd Deddfwriaethol ar gyfer cynhalwyr yng Nghymru. Bydd y Gorchymyn yn galluogi Llywodraeth y Cynulliad i gyflwyno mesurau (gwahanol i Loegr) ar gyfer cynhalwyr yng Nghymru. Rhagwelir cyflwyno’r Gorchymyn yn ystod haf 2009.
Ar hyn o bryd mae Care & Repair Cymru yn cydweithio mewn Cynghrair gydag asiantaethau eraill sy’n cefnogi cynhalwyr er mwyn dylanwadu ar fesurau’r Gorchymyn er sicrhau dyfodol gwell ar gyfer cynhalwyr yng Nghymru. Mae’r Cynghrair Cynhalwyr wedi cydweithio â Gwenda Thomas – dirprwy weinidog gwasanaethau cymdeithasol. Byddwn yn ymgynghori ag Asiantaethau Gofal a Thrwsio er mwyn casglu tystiolaeth a mynegi barn ar y mesurau arfaethedig.
Oedi wrth drosglwyddo gofal
Cwblhawyd adolygiad annibynnol o’r rhesymau am oedi wrth drosglwyddo gofal gan Brifysgol Morgannwg a disgwylir yr adroddiad yn fuan. Edrychodd ar y sefyllfa drwy Gymru, yn cynnwys cymunedau iechyd a gofal cymdeithasol, y sectorau annibynnol a gwirfoddol, a defnyddwyr gwasanaethau.
Sefydlwyd rhaglen addasiadau brys Care & Repair Cymru gyda chyllid gan Lywodraeth y Cynulliad. Mae’n trefnu mân waith trwsio ac addasu mewn cartrefi pobl hŷn a/neu anabl er mwyn hwyluso gadael ysbytai. Sefydlwyd y rhaglen yn 2002 mewn ymateb i bryderon am nifer y bobl hŷn ac anabl yn methu dychwelyd i fyw gartref oherwydd yr angen i wneud gwaith trwsio ac addasu, neu drefnu systemau gwresogi addas. Mae Llywodraeth y Cynulliad yn dal i ariannu’r rhaglen, sydd wedi helpu miloedd o bobl i adael ysbytai yn brydlon.
Ymchwil ‘Lleisio eich barn’
Lansiodd Care & Repair Cymru broject ‘Lleisio eich barn’ yn 2007. Bwriad y cynllun yw nodi materion tai a gofal cymdeithasol y mae pobl hŷn yn teimlo sy’n effeithio iechyd, annibyniaeth ac urddas wrth heneiddio. Mae’r project yn cynnwys elfen ymarferol a gweledol ble bydd pobl yn defnyddio ‘tiddlywinks’ lliw i ddewis y materion o gonsyrn iddyn nhw. Mae’r project wedi ymweld â llawer o ddigwyddiadau ar draws y wlad.
Cwblheir yr ymchwil erbyn diwedd haf 2008, gydag adroddiad i ddilyn. Yn ôl yr ymateb yn ystod Wythnos Gofal a Thrwsio – ar sail cyfraniad 330 o bobl – y pryderon mwyaf i bron 20% oedd parhau i fyw’n annibynnol a diogel o fewn eu cartrefi. Yn ogystal, roedd 15% yn poeni am wresogi a thrwsio eu cartrefi. Bydd yr adroddiad terfynol yn nodi os adlewyrchir hynny drwy Gymru ac yn galluogi Care & Repair Cymru i ddarparu tystiolaeth bellach o faterion tai gwirioneddol pobl hŷn yng Nghymru heddiw.
Am fanylion pellach cysylltwch â Rachel Gingell, swyddog polisi ac ymchwil Rachel.gingell@careandrepair.org.uk neu 029 2057 6286